Skutki przemocy w rodzinie

Przemoc w rodzinie jest bezsprzecznie zjawiskiem negatywnym i mającym
ogromny wpływ na rozwój człowieka na wszystkich etapach jego życia. Odciska
ona głębokie piętno na psychice ofiar, niszcząc ich osobowość. Jest
przyczyną różnych zaburzeń psychicznych. Osoby będące ofiarami przemocy
charakteryzują się nadmierną czujnością, zewsząd wyczekują sytuacji
zagrożenia, są nadmiernie pobudzone, często dotykają je koszmary senne oraz
dolegliwości psychosomatyczne. Takie traumatyczne wydarzenia mogą również
„niszczyć” kontakty społeczne, przyjaźń, miłość oraz przywiązanie do
rodziny. System obronny ofiary zwykle załamuje się, staje się ona
bezbronna, uległa, towarzyszy jej poczucie zniechęcenia, zmęczenia
fizycznego i psychicznego oraz rezygnacja we wszystkich sferach życia.
Osoby, które doznały przemocy przejawiają zaburzenia regulacji emocji. Nie
radzą sobie z wybuchami agresji, występowaniem gniewnych dysforii.
Towarzyszy im także wzmożone napięcie oraz nerwowość. Objawy te nasilają
się i utrwalają w sytuacji powtarzających się napadów i aktów przemocy. W
sytuacji, kiedy jednostka dochodzi do przekonania, iż nie może nic zrobić,
popada zazwyczaj w stan biernej rezygnacji. Ofiara wówczas „poddaje się”,
zaprzestaje jakichkolwiek działań zdając sobie sprawę, iż nie ma znacznego
wpływu na to, co się dzieje.

Oddzielnie można opisać zespół negatywnych konsekwencji przemocy stosowanej
wobec dziecka. Jest to szczególny przypadek przemocy, gdyż wydarzenia z
dzieciństwa mają ogromne znaczenie dla całego życia człowieka. Wpływają na
rozwój dziecka, rozwój jego osobowości, umiejętność współżycia z innymi i
budowania bliskich intymnych relacji.

Dzieci maltretowane psychicznie nacechowane są brakiem zaufania do innych,
brakiem poczucia bezpieczeństwa, poczuciem bezradności i złości,
nieumiejętnością rozwiązywania problemów, wynikającą z niskiego poczucia
własnej wartości. Dramatem dziecka krzywdzonego jest fakt, że największym
odczuwanym przez nie zagrożeniem jest zagrożenie płynące ze strony
najbliższych. Dzieci nie mają wystarczająco rozwiniętego aparatu
poznawczego, aby za pomocą intelektu zrozumieć całą sytuację i nadać jej
sens. Często dochodzą do wniosku, że to one są winne zaistniałej sytuacji.
Obarczają się winą za to, co dzieje się w domu, bowiem awantury zaczynają
się od kłótni o kwestie opieki lub wychowania dzieci. Nie rozumiejąc
dynamiki i procesu przemocy uważają, że to one wywołują przemoc. Dochodzą
do wniosku, że powinny zmienić swe zachowanie, by zapanował spokój, są np.
bardzo grzeczne, spokojne, świetnie się uczą. Zauważono, że nawet
niemowlęta zmieniają swe zachowanie jakby przeczuwając, że może to wyciszyć
negatywne emocje.

Dzieci krzywdzone stosują specyficzne mechanizmy obronne zafałszowując
rzeczywistość i zmieniając znaczenie wydarzeń, często idealizują sprawcę
przemocy i utrzymują z nim paradoksalną więź polegającą jednocześnie na
odczuwaniu głębokiej nienawiści i „fanatycznego” wręcz przywiązania. Dzieci
mają tendencje do uciekania od trudnej rzeczywistości w świat fantazji.
Często snują fantazje agresywne dotyczące np. zabicia agresywnego rodzica
lub dania mu nauczki, by zostawił ofiarę w spokoju. Tego rodzaju reakcje
mogą być spowodowane obwinianiem się dziecka o prowokowanie przemocy w
domu. Wśród zachowań ucieczkowych często pojawiają się tendencje do
uzależnień – alkohol, narkotyki, gry komputerowe. U dzieci młodszych –
kompulsywna zabawa. Dzieci nie potrafią sobie poradzić z olbrzymimi
pokładami złości i gniewu związanymi z ich trudną sytuacją. Nie posiadają
możliwości, by wyładować złość i gniew na sprawcach przemocy, więc
posługują się mechanizmem obronnym projekcji swojej złości na inne osoby
lub instytucje. Jest to postawa przejawiająca agresję nie tylko w stosunku
do otoczenia, ale również do samych siebie, co w konsekwencji doprowadza do
autodestrukcji, np. samookaleczeń lub prób samobójczych. Wczesne
rozpoznanie skutków przemocy może doprowadzić do zlokalizowania jej
przyczyn i dzięki temu, przyczynić się do przerwania błędnego koła
przemocy.

Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Bielsku Podlaskim diagnozuje zjawisko
przemocy na terenie powiatu bielskiego. Z rejestrów policyjnych wynika, iż
w roku 2015 na terenie powiatu bielskiego zarejestrowano 230 osób
dotkniętych przemocą w rodzinie, natomiast podejrzanych o stosowanie
przemocy -143 osoby. Przeprowadzono 614 interwencji w związku z zaistniałą
przemocą domową.

Osoby dotknięte przemocą w rodzinie jak również osoby stosujące przemoc,
mają możliwość skorzystania z pomocy specjalistów Centrum w zakresie
przezwyciężania w/w problemów.

Katarzyna Jurczuk

psycholog

Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie

w Bielsku Podlaskim